(Tóm lược phần đầu: Chuyện kể về cuộc chiến đấu chống bọn Mỹ nguy của nhân dân Hòn Đất. Sau trong một trận chống giặc cam, mười mấy dân quân đã kịp rút lui vào hang Hòn, tiếp tục chiến đấu. Trong số họ, có Hải Thép, Ba Rèn, anh Ngon, cô Sửu, chị Sứ... Chị Sứ là người con của Hòn Đất. Chống lựu đạn của bọn giặc, chị nhắc mọi yêu thương cho con, cho mẹ để cảm nhận sức mạnh bảo vệ đất con Hòn Đất. Chị từng bị kẻ thù bắt, nhốt vào “chuồng cọp” nơi chúng dùng cực hình tra tấn người cách mạng, nhưng chị đã vượt lên lòng yêu nước, lòng căm thù giặc để tiếp tục lãnh đạo, bổ túc vào nguồn nước để đàn áp nghĩa trong hang Hòn. Giữa lúc hiếm nghèo, chị Sứ liều mình đi lấy nước cho mọi người. Không may chị bị giặc phục kích bắt được. Chúng treo chị Sứ lên ngọn cây, bắt đầu tra tấn...)

(1) Sứ trông thấy đôi tay nghèo nhoà, mái tóc bạc trắng bay xoã của mẹ. Và chiếc khăn rằn đỏ trên vai mẹ chị rơi xuống đất. Con mấy bước nữa đến chỗ Sứ, mẹ không đi được nữa, chân mẹ lóng cóng, khuỵu xuống. Nhưng mẹ nhổm lên, chạy tới. Cuối cùng, Sứ nhận ra đôi tay mẹ lập cập quàng lấy bắp chân mình. Liền đó, chị nghe sao bắp chân mình ướt nóng, giàn giụa. Tiếng mẹ chị bật đầu nấc lên ở bên dưới, nghẹn tắt. Sứ mở to mắt, nhìn xuống mái tóc bạc phơ và đôi vai gầy của mẹ đang run rẩy. Lòng đau điếng, Sứ ngoảnh nhìn nơi khác. Đôi mắt Sứ vụt tắt hờn oẹ không chớp. Nhưng Sứ nén, để nước mắt không rơi. Chị nhắm mắt lại cho dòng nhớ cuộn lại. Chị không muốn để bọn giặc hiểu mình làm một lần nữa và để mẹ mình khỏi đau đớn thêm. Chị hỏi hy vọng sao mẹ đừng thốt lên một lời nào, đừng nói một tiếng nào. Giữa lúc này, chị mong mẹ im lặng và thương chị, mẹ hãy cúi đầu chỉ thể để, như ngày nào chị còn bé dại. Nhưng chị cảm thấy đau như vì quá thương chị mà mẹ lỡ nói với chị lời nói không phải, thì chị cũng không nghe được đâu. Nhưng như vậy ái chị sẽ đau đớn. Thật là chưa bao giờ, chưa có lần nào, Sứ phải riết giũ tấm lòng mình một cách quyết liệt như thế. Cũng chưa lần nào chị có cái cảm giác xao xuyên lạ lùng đến thế. Đôi tay đó, khuôn mặt đó giờ đang áp vào chân chị, truyền khắp người chị một tình yêu gây giữa.

(2) Hơn cả con mình, mẹ Sáu còn ôm gọi sắp bội. Hai mươi bảy năm đẻ con ra và nuôi con lớn lên, mẹ đã nặn vắt từng giọt sữa, chất cả máu tim đào. Đôi chân thon thả reo lo lắng mấy ngày, chính mẹ là người trông thấy nơi bước đi chập chững đầu tiên. Còn suối tóc mượt mà rủ xuống tới vai mẹ, chính mẹ cũng đã vuốt ve khi nó hãy còn lo thơ bệt dính trên đầu. Rồi những tiếng ngọng nghịu, rồi những ngày mẹ làm vào cảnh góa bụa, chính đứa con gái này đã cảm hiểu và đến cho mẹ nhiều nhịp thở thiết tha nhất của cuộc đời mẹ. Mà lúc nào, đứa con gái lớn lên ấy cũng ôm ghì mẹ, gọi mẹ ơi! Nó lại nằm sát người mẹ. Đôi mẹ thế nào, đứa con gái lớn lên mẹ cũng thế đấy. Một đứa con như thế mà lại phải dắt ra, mẹ Sáu không đau lòng sao được.

Thiêng liêng muốn giữ lấy con, mẹ càng không thể nói những lời gọn giã buộc mẹ nói. Thiêng liêng hơn đứa con mà mẹ đã đón con cả xóm làng này, còn cả cái hàng xóm đông trại quyết liệt này. Thiêng liêng hơn đứa con mẹ là cuộc cách mạng mà mẹ suốt đời tin tưởng và gắn bó.

- Bà già, bà nói đi! Nếu bà muốn cho con bà sống thì bà nói sao cho nó nghe đó thì nói!

Thằng thiếu tá đứng bên lại nhắc. Đôi chân hắn rậm rịch cứ như giẫm lên ổ kiến lửa. Thình lình, Sứ bỗng thấy mẹ buông rời chân mình ra. Mẹ chỉ day qua phía thằng thiếu tá. Sứ nghe rõ tiếng tiếng mẹ mình nói:

- Con tôi lớn rồi, nó có trí khôn của nó...! Nó muốn sao xin cứ để nó liệu lấy!

Nghe mẹ tôi nói thế, Sứ chịu không nổi nữa, nước mắt chị trào ra, chảy ròng ròng.