(Tóm tắt bối cảnh: Câu chuyện kể về một người đàn ông sau khi về hưu, sức khỏe suy yếu, tìm niềm an ủi trong việc chụp ảnh chim. Trong quá trình ấy, ông chứng kiến và theo dõi hành trình đau đớn của một con chim hoét mái với một chân bị hoại tử không thể bay về vào dịp mùa xuân...)

Phải mất cả tuần các móng chân mới rụng hết. Thật kinh khủng. Móng chân là bộ phận hóa sừng tự nhiên của các cơ thể sống. Chúng được sinh ra để giúp cơ thể làm những việc đòi hỏi nhiều sức mạnh như đậu, bám, chạy nhảy hay bắt mồi. Và ông biết, đó cũng là bộ phận gây đau đớn nhất. Ông đã rơi nước mắt khi cái móng chân cuối cùng rụng đi. Ông tưởng tượng ra nỗi thống khổ mà nó không thể nói thành lời. Tiếng kêu từ xa của nó ông không nghe được, nhưng ông nhận ra ánh mắt đã trở nên yếu ớt, thảng thốt.

(...) Suốt tháng cuối mùa đông rồi mùa xuân, ông chẳng buồn đi nơi khác. Ông đứng yên ở đó, chôn chân cả ngày. Ông hy vọng hão huyền rằng sự hiện diện của mình sẽ chia bớt đau đớn cho chú chim. Rồi đến một ngày, ông chợt nhận ra cái chân bị thương không còn nữa. Nó đã biến mất hoàn toàn. Ông bàng hoàng ngắm đi ngắm lại, nhưng rõ ràng chỉ còn một chân. Chú chim bây giờ chỉ đứng bằng một chân. Không có chút dấu vết nào của cái chân bị thương. Có lẽ nó đã hoại tử lên tận khớp dính vào thân.

Đó là bức ảnh cuối cùng ông chụp chú chim hoét, trước khi quyết định rời đi. Và cũng từ đó, hình ảnh chú chim đứng bằng một chân ngơ ngác, cứ bám riết lấy ông không dứt.

Vì đã từng là người lính có nhiều năm lăn lộn chiến trường, trải qua bao lần sống chết, ông hiểu được một sự thật khắc nghiệt rằng, cái chết không đáng sợ bằng đau đớn. Có khi trên đời này chỉ có nỗi đau là thật.

Rồi trong những ngày bệnh, những cơn đau cũ lại hiện về, chim khuất trong muôn trùng tiếng nổ chất chứa đến ong người. Những bóng người đổ gục, máu xương trộn lẫn bùn đất. Bị thương, nhiễm trùng, cưa dần - là cái điệp khúc lặp đi lặp lại sau mỗi trận đánh. Có người bạn của ông bị cưa đến tận bẹn, và ông không quên được gương mặt đau đớn bị nhòe đi bởi bùn và thuốc súng của cậu ấy. Thỉnh thoảng, đôi mắt nhắm nghiền chịu đựng đó vẫn hiện về ám ảnh ông, sau cả ngần ấy năm. Những đôi mắt câm lặng vẫn nhìn ông từ từ phía.

(Lược trích: Bẵng đi một thời gian sức khỏe của ông hồi phục, ông lại tiếp tục các chuyến đi săn ảnh mùa thu. Sau khi được bà thuyết phục, ông cùng bà xuống vườn nhãn để tìm con chim nhưng cả ngày lang thang vẫn không thấy, đành trở về trong nỗi chán nản, không hi vọng, với nỗi buồn nặng trĩu. Và cho rằng mọi thứ đã an bài, cánh chim xa xứ đã chết khô đâu đó rồi...)

Một buổi sáng đi chợ về, bà thấy ông cũng vừa về. Giọng ông oang oang đầy hứng khởi. Tìm thấy rồi, không thể tin được, nó vẫn còn, ngay trong mấy vòm lá ở doi đất nhỏ ra sông, chỗ hôm trước mình không đến. Có người tình cờ chụp được. Nó khôn thật, lựa chỗ mát nhất để ẩn thân. Đúng là nó, không thể khác. Một chân, nhưng có vẻ khỏe mạnh. Nó là con chim thần thánh rồi. Ông cười ha hả.

Đêm đó họ chỉ nói chuyện về chú chim. Chuyện nọ kéo theo chuyện khác, miên man. Thực ra ông giành nói suốt, làm bà ngạc nhiên vì chưa thấy ông nói nhiều như thế bao giờ. Ông khẳng định nó có cơ hội quay về cố hương rồi. Bà nói sao nó không ở lại, thích nghi rồi, ở lại cho an toàn, còn một chân làm sao bay xa được. Nhưng ông lại nghĩ khác. Cũng giống con người thôi, quê hương chôn nhau cắt rốn vẫn là một thứ gì đó dai dẳng và đau đớn nhất trong tâm hồn, chẳng ai có thể quên, và chẳng thứ gì có thể ngăn cản nổi nó bay về. Ông tin, với đà thời tiết ngày càng mát, chú chim sẽ hoàn toàn bình phục, và nó sẽ làm quen được với một chân, rồi nó sẽ bay vững vàng như khi hai chân thôi. Loài chim cũng như mình, thường thích nghi rất tốt với cơ thể để tồn tại.

Sau cùng bà cũng tin như vậy. Chắc mùa xuân đến nó sẽ bay về. Có quá nhiều thứ quen thuộc, ruột rà đang chờ đợi nó. Bà tưởng tượng ra cảnh sum vầy mà thấy ấm cả lòng. Rồi mỉm cười trong bóng đêm