Đề thi thử ĐGTD ĐHBK HN năm 2025 - Mã đề 07

VĂN BẢN 01 - TRỞ VỀ

[1] Mùa hè năm nay, Tâm và vợ chẳng về nghỉ mát ở nhà một người bạn ở vùng thôn quê. Khi người bạn mới thì Tâm nhận lời ngay, vì chàng tính được chỗ nghỉ mát suốt một tháng hè không phải mất tiền, vả lại tiện hơn nữa, chàng có dịp về thăm nhà cùng ở gần đó.

[2] Hôm ấy trời nắng mà có gió. Buổi sáng, ăn điểm tâm xong, hai vợ chồng Tâm bác ghế ngồi ngoài hiên hưởng gió mát. Người bạn Tâm vì có việc đã ra tỉnh sớm. Tâm sực nhớ đến việc về thăm nhà, mà từ khi nghỉ đến giờ, chàng cứ để lần nữa. Chàng nói với vợ: - Hôm nay thế nào tôi cũng phải về thăm nhà mới được. [...] Vợ Tâm nũng nịu: - Thế thành ra suốt ngày tôi ở đây một mình à? Cậu ích kỉ lắm, chỉ biết nghĩ đến công việc của cậu mà không biết nghĩ gì đến tôi cả. Tâm ngẫm nghĩ. Muốn chiều vợ, chàng bàn: - Hay là thế này thì tiện nhất. Mợ cùng đi với tôi. Đến ga, chúng ta rẽ vào cao lâu ăn cơm sáng. Rồi mợ đợi tôi ở đấy, tôi về thăm nhà một lát rồi trở lại là ngay.

[3] Cả đến năm, sau năm nay, Tâm không về thăm quê nhà. Trong thời gian ấy, ở Hà Nội, Tâm đang sức làm việc để giành một cái địa vị trong xã hội. Chàng lấy vợ, con một nhà giàu có, cũng không cho mẹ biết. Thỉnh thoảng chàng nhận được ở nhà quê gửi ra một bức thư mà chữ viết non nớt, nguệch ngoạc, và lời lẽ quê kệch. Tâm chỉ đọc thoáng quá rồi không để ý đến. Sống trong hoàn cảnh giàu sang chắc chắn, Tâm không bào giờ nghĩ đến quê nhà nữa. Hoặc có nghĩ đến, chỉ để lại tự chế giễu mình. Khi còn nhỏ, đã cho cái đời ở thôn quê là giản dị, và sung sướng. Chàng mơ màng yêu một cô thôn nữ, và ước mong cùng nhau sống trong cảnh thanh bạch dưới một túp lều tranh. Cái mộng ấy, bây giờ làm chàng nghĩ đến mỉm cười.

[4] Không còn một cái liên lạc gì ràng buộc Tâm với thôn quê nữa. Những người họ hàng ở làng chỉ làm chàng sinh ghét vì những sự đi lại nhờ vả lôi thôi. Còn đối với mẹ chàng, Tâm tin rằng đã làm đủ bổn phần khi mỗi tháng gửi về giúp bà cụ một số tiền. Chàng lại càng tin như vậy lắm, khi nghĩ đến những cái khó khăn chàng phải vượt qua để có số tiền ấy. Bao nhiêu sự dối trá chàng phải cần đến để giấu không cho vợ biết! [. . . ]

[5] Khi vào đến sân nhà, Tâm thấy bốn bề yên lặng, không có bóng người [. . . ] Chàng nghe thấy tiếng guốc đi, vẫn cái tiếng guốc ấy, thong thả và chậm hơn trước, rồi mẹ Tâm bước vào. Bà cụ đã già đi nhiều, nhưng vẫn mặc cái bộ cáo cũ kĩ như mấy năm về trước. Khi nhận ra con, bà cụ ứa nước mắt: - Con đã về đấy ư? - Vâng, chính tôi đây, bà vẫn được mạnh khỏe đấy chứ? - Câu nói như khó khăn mới ra khỏi miệng được. - Bà ở đây một mình thôi à? Bà cụ cảm động đến nói không nổi được. Một lát bà mới ấp úng: - Vẫn có con Trinh nó ở đây với tôi. - Có Trinh nào? Có phải cô Trinh con bác cả không? [...] Câu chuyện nhạt dần. Nhưng câu hỏi và sự săn sóc của bà cụ về công việc của chàng chỉ làm cho Tâm khó chịu. Chàng trả lời qua loa lấy lệ.

[6] Nghĩ đến vợ đợi, Tâm vội vàng đứng dậy. Bà cụ nhìn theo khẩn khoản: - Cậu hãy ở đây ăn cơm đã. Đến chiều hãy ra. - Thôi, bà để tôi về. Độ này bận công việc lắm. Tâm lại an ủi: - Nhưng thế nào có dịp tôi cũng về. Rồi Tâm mở ví lấy ra bốn tấm giấy bạc 5 đồng đưa cho mẹ. Tâm hơi kiêu ngạo, trước mặt cô Trinh, chàng nói: - Đúng hai chục, bà cầm lấy mà tiêu, có thiếu tôi lại gửi về cho. [...] Ra đến ngoài Tâm nhẹ hẳn mình. Chàng tự cho đã làm xong bổn phận.

[7] Khi Tâm bước vào hàng cơm, vợ chàng vui mừng lộ nét mặt, vì không ngờ chàng chóng thế. Trời hãy còn sớm. Hai vợ chồng rủ nhau đi ngắm cảnh, đợi đến chiều mát sẽ đi dạo ở hồ về hướng gió. [...] Bỗng nhiên, Tâm giật lùi lại: Một bà cụ già yếu mệt mỏi có con gái, đi ra phía ga. Tâm nhận ra bà mẹ. Có lẽ bà cụ muốn được trông thấy con một lần nữa. Chắc bà tưởng Tâm đi xa hỏa. Chàng lộ vẻ khó chịu. Bà cụ còn ra đây làm gì? Tâm sợ lúc bà cụ lại khóc lóc, để cố giữ chàng lại hay nắm lấy áo chàng mà kể lể giữa chốn đông người. Chàng tưởng nghe thấy những câu bình nhẩm to nhỏ và trông thấy những cái mỉm cười chế giễu của mọi người. Vợ chàng sẽ nói thế nào? - Thôi, chúng ta về ngay đi. Tâm nói như người sốt ruột, giật cánh tay vợ rảo bước mau. Đợi bà cụ đi khuất đầu phố, Tâm và vợ trở lại nhà hàng trả tiền, rồi đánh xe ra ngoài. Máy chạy đều, cái xe êm ru bắt đầu lướt trên đất. Khi đến chỗ quặt quá ga, bỗng nhiên Tâm thoáng thấy đứng bên cạnh đường, một bà cụ già khom lưng dựa vào một cô con gái. Chiếc xe chạy bắn vọt bùn lên quần áo hai người. Trong một giây, Tâm thấy cặp mắt đen láy của cô gái quê mở to ngạc nhiên nhìn mình.

[8] Tâm không ngoảnh lại, chàng nghĩ đến bà mẹ, đến cô Trinh vẫn chơi đùa với chàng thuở nhỏ. Song những hình ảnh ấy như xa xăm lắm, và Tâm vẫn thấy dửng dưng không bận tâm trí. Giữa những kỉ niệm ấy với Tâm, như có một cái bờ ngăn cản: xe ô tô, vợ chàng, cái đời sang trọng, sung sướng của chàng hiện giờ. [...]

(Thạch Lam, Tuyển tập Thạch Lam, NXB Văn học, 2018, tr.37-45)

VĂN BẢN 02 - GIẢI NOBEL HÓA HỌC 2020

[1] Chiều 7-10 (giờ Việt Nam), Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel hóa học 2020 cho hai nhà khoa học nữ Emmanuelle Charpentier và Jennifer A . Doudna đã phát hiện một trong những công cụ sắc bén nhất của công nghệ chỉnh sửa gen, đó là CRISPR/Cas9.

"Giờ đây, với CRISPR/Cas9, các nhà khoa học có thể thay đổi ’mật mã’ của sự sống (DNA) chỉ trong vài tuần" - ông G¨oran K. Hansson, tống thư ký Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, cho biết. "Công nghệ này đã tạo ra ảnh hưởng tiên phong trong các ngành khoa học nghiên cứu về cuộc sống, đóng góp cho các phương pháp điều trị ung thư mới và có thể biến giấc mơ chữa trị các căn bệnh di truyền thành hiện thực." Ủy ban công bớ giải Nobel nhận định.

[2] Sử dụng CRISPR/Cas9, các nhà nghiên cứu có thể thay đổi DNA của động vật, thực vật và vi sinh vật với độ chính xác cực cao. Những "chiếc kéo" di truyền này đã đưa ngành khoa học sự sống bước sang một kỷ nguyên mới và theo nhiều cách đang mang lại lợi ích lớn nhất cho loài người.

[3] Kể từ khi Charpentier và Doudna phát hiện ra chiếc kéo di truyền CRISPR/Cas9 vào năm 2012, việc sử dụng chúng đã bùng nổ. Công cụ này đã đóng góp vào nhiều khám phá quan trọng trong nghiên cứu cơ bản, và các nhà nghiên cứu thực vật đã có thể phát triển các loại cây trồng chống chịu được nấm mốc, sâu bệnh và hạn hán. Công nghệ này đã có một tác động mang tính cách mạng đối với khoa học đời sống và đặc biệt là trong y học.

[4] Do có nhiều ưu điểm trong việc chỉnh sửa bộ gen, kéo di truyền CRISPR/Cas9 đã thu hút được sự chú ý đáng kể và các nhà khoa học dần coi nó là một công cụ trị liệu mạnh mẽ để điều trị các bệnh liên quan đến đột biến gen. Qua đó góp phần phát triển các liệu pháp điều trị bệnh, đặc biệt là bệnh ung thư và có thể giúp hiện thực hóa giấc mơ chữa khỏi các bệnh di truyền khác. Các bệnh sử dụng CRISPR/Cas9 đang được thử nghiệm lâm sàng như ung thư, thiếu máu hồng cầu hình liềm, bệnh Bthalassemia và kể cả nhiễm HIV.

[5] CRISPR/Cas9 là hệ thống được ví như hệ miễn dịch của vi khuẩn nhẳm chống lại sự xâm nhiễm phân tử DNA ngoại lai từ virus hay các plasmid khác. Các nhà khoa học ứng dụng CRISPR/Cas9 để thiết kế hệ thống chỉnh sửa DNA bộ gen theo ý muốn.

[6] Trong ung thư, các gen sinh ung thư và gen ức chế khối u bị đột biến mang lại cơ hội lớn cho việc sử dụng các phương pháp điều chỉnh bộ gen. Mục tiêu cuối cùng của liệu pháp điều trị ung thư bẳng CRISPR/Cas9 là loại bỏ các đột biến ác tính và thay thế chúng bẳng chuỗi DNA bình thường. Việc ửng dụng công nghệ CRISPR/Cas9 gần đây để tạo ra tế bào CAR-T nhằm tấn công các tế bào ác tính mang lại nhiều hi vọng trong các liệu pháp chữa ung thư. Từ đầu năm 2020 đã có hơn 11 thử nghiệm lâm sàng được thực hiện để đảnh giá hiệu quả của hệ thống CRISPR/Cas9 trong điều trị ung thư.

[7] Các loại bệnh tim mạch khác nhau thường liên quan đến một đột biến di truyền đơn lẻ hoặc sự kết hợp của các đột biến dị hợp tử di truyền hiếm gặp. Trong thực tế, các phương pháp điều trị lâm sàng tập trung vào việc làm giảm các triệu chứng bệnh mà không giải quyết các khiếm khuyết di truyền tiềm ẩn. Hiện nay, công nghệ chỉnh sửa gen giúp thiết lập các mô hình bệnh việc kiểm soát biểu hiện gen cụ thể và cải thiện chức năng gen.

[8] Bệnh thoái hóa thần kinh chẳng hạn như bệnh Huntington, bệnh Alzheimer và bệnh Parkinson, là một nhóm các bệnh lý thu hút sự quan tâm nhất vì chưa có phương pháp chẩn đoán cụ thể hoặc phương pháp điều trị được thiết lập. Nhiều nghiên cứu cho thấy các bệnh thoái hóa thần kinh được hình thành bởi sự tương tác phức tạp của nhiều yếu tố di truyền. Sự xuất hiện của các nền tảng chỉnh sửa gen cung cấp một cách tiếp cận thuận tiện để nghiên cứu chức năng gen và liệu pháp liên quan đến các bệnh này.

[9] Các nền tảng chỉnh sửa gen đã nổi lên gần đây như một liệu pháp kháng virus để điều trị các bệnh truyền nhiễm, bằng cách thay đối các gen vật chủ mả virus tấn công hoặc bằng cách nhẳm trực tiếp vào các gen của virus cần thiết cho việc sao chép của chúng. Cho đến nay, liệu pháp điều trị HIV dựa trên chỉnh sửa bộ gen liên quan việc tạo ra tế bào miễn dịch TCD4 + kháng HIV có sửa đổi các gen liên quan đẽn việc nhiểm trùng và sau đỏ tái sử dụng các tế bào đã chỉnh sửa vào bệnh nhân. Các kết quả trong phòng thí nghiệm cho thấy CRISPR/Cas9 không chỉ có thể loại bỏ đặc biệt sự lây nhiễm HIV tiềm ẩn mà còn có thể ngăn ngừa sự lây nhiễm HIV mới. Bên cạnh đó, những nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cũng cho thấy việc sử dụng công cụ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9 có khả năng nhận diện và phân cắt bộ gen của virus HPV (gây ung thư cố tử cung) hay HBV (gây viêm gan B ).

[10] Tóm lại, công nghệ chỉnh sửa gen như CRISPR/Cas9 và những cải tiến của nó có tiềm năng rất lớn trong việc thúc đấy sự phát triển trong khoa học sự sống, đặc biệt là các ứng dụng điều chỉnh di truyền, ngoại di truyền, cũng như sàng lọc gen chức năng và chấn đoản gen, đặc biệt là phát triển các liệu pháp điều trị mới.

(Theo Trịnh Vạn Ngữ, Báo Tuối trẻ Online, đăng ngày 8/10/2020, https://tuoitre.vn)

Chủ đề 1 – Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể (NST)

Khái niệm: Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể là những biến đổi trong cấu trúc nhiễm sắc thể. Các dạng đột biến này thực chất là sự sắp xếp lại những vùng gen trên và giữa các nhiễm sắc thể, do vậy có thể làm thay đổi hình dạng và cấu trúc của nhiễm sắc thể.

Các dạng đột biến:

1. Mất đoạn:

   • Là dạng đột biến làm mất đi một đoạn nào đó của nhiễm sắc thể.

   • Mất đoạn làm giảm số lượng gen trên NST, làm mất cân bằng gen nên thường gây chết hoặc giảm sức sống của thể đột biến.

2. Lặp đoạn:

   • Là dạng đột biến làm cho một đoạn nào đó của NST được lặp lại một hay nhiều lần.

   • Lặp đoạn dẫn đến làm tăng số lượng gen trên NST, thường gây rối loạn trao đổi chất và biểu hiện thành các thể đột biến.

3. Đảo đoạn:

   • Là dạng đột biến làm cho một đoạn NST tách ra, đảo ngược 180° rồi nối lại.

   • Hệ quả của đột biến đảo đoạn là làm thay đổi trình tự phân bố các gen trên NST, gây ảnh hưởng đến sự điều hoà hoạt động của gen do vị trí mới của gen.

4. Chuyển đoạn:

   • Là dạng đột biến làm cho đoạn của một NST đứt ra rồi gắn vào NST khác (không tương đồng).

   • Tăng cường khả năng chuyển đoạn có thể làm thay đổi số gen trên NST và dẫn đến thay đổi nhóm gen liên kết.

   • Các thể đột biến chuyển đoạn thường giảm khả năng sinh sản.

(Trích nguồn: Nguyễn Thành Đạt (Tổng chủ biên), Phạm Văn Lập – Đặng Hữu Lanh – Mai Sỹ Tuấn (2016). Sinh học 12. NXB Giáo dục Việt Nam, tr. 24–25.)

Chủ đề 4

Giải trình tự DNA cho phép các nhà khoa học so sánh và đối chiếu DNA của các loài động vật khác nhau để tìm ra các điểm tương đồng và khác biệt trong quá trình tiến hóa. Trong một số trường hợp, số lượng gene được phát hiện trong quá trình giải trình tự lại ít hơn so với dự đoán. Những gene không được tìm thấy này được gọi là "dark DNA" (DNA ẩn) — chúng có thể đóng vai trò quan trọng nhưng lại không dễ phát hiện.

Nghiên cứu của Adam Hargreaves tại Đại học Oxford trên loài chuột cát (Psammomys obesus) đã phát hiện ra rằng: Một số gene thiết yếu cho sự trao đổi chất và phát triển lại không thể tìm thấy trong bộ gene đã được xác định của chuột cát. Điều này bất thường vì các gene này vốn rất quan trọng và có mặt ở hầu hết các loài khác. Dù vậy, chuột cát vẫn sống và phát triển bình thường, chứng tỏ các gene ấy không bị mất mà chỉ bị "ẩn" đi, có thể do sự tái tổ chức gene trong DNA.

Ý nghĩa tiến hóa: Đột biến DNA có thể làm thay đổi trình tự gene, thậm chí ẩn đi một số gene quan trọng khiến chúng khó bị phát hiện. Điều này dẫn đến các con đường tiến hóa khác nhau ở các loài, có thể dẫn đến sự đa dạng sinh học như ngày nay. Các vùng DNA tối có thể đóng vai trò quan trọng trong sự thích nghi và tiến hóa, nhưng không được nhận ra bằng các phương pháp giải mã DNA truyền thống.

Nguồn: Adam Hargreaves, Introducing ‘dark DNA’ - the phenomenon that could change how we think about evolution.

Chủ đề 6 – Quy trình chế tạo vật liệu áp điện không chì

Hiện nay, vật liệu nền

Trong số các hệ vật liệu sắt điện không chì thì tổ hợp vật liệu

Quy trình chế tạo vật liệu:

• Bước 1: Cân các tiền chất là

  $\mathrm{Bi(NO_3)_3 \cdot 5H_2O}$
  và
  $\mathrm{NaNO_3}$
  với hợp phần công thức hóa học định sẵn rồi cho vào dung môi, đồng thời dùng chất acetat
  $\mathrm{CH_3COOH}$
  để hòa tan, đồng thời dùng acetylacetone
  $\mathrm{CH_3COCH_2COCH_3}$
  và khuấy trộn 2 lần (h1, h2). Khuấy đến khi dung dịch trong suốt (dung dịch 1).

• Bước 2: Nhỏ dung dịch Titanium(IV) isopropoxide

  $\mathrm{C_{12}H_{28}O_4Ti}$
  vào để tích hợp theo công thức hóa học định sẵn, sau đó dung dịch 1 khi khuấy tiếp tục cho đến dung dịch 2.

• Bước 3: Sấy khô dung dịch 2 ở nhiệt độ thấp (khoảng

  $60^\circ\mathrm{C}$
  ), đem nung thiêu kết ở nhiệt độ cao nhằm phân hủy để thu được bột vật liệu
  $\mathrm{Bi_{0.5}Na_{0.5}TiO_3}$
  dạng thô, rồi tiến hành ép định hình vật liệu bằng ép đơn trục để chế tạo các thiết bị và máy đo thực lực.

• Bước 4: Thiêu kết các mẫu vật liệu ép định hình ở 2 nhiệt độ và thời gian phù hợp để thu được mẫu vật liệu định có hình dạng đĩa.